Theatermaker

ITS opstand

Deze blog is geschreven als ‘wake-up-call’ voor het ITS festival, een radio programma waar sprekers van verschillende achtergronden worden uitgenodigd een tekst te schrijven over iets wat hun bezig houd in het theater.

Do not go gentle into that goodnight. Rage, rage against the dying of the light’ Dylan Thomas, Do not go gentle into that goodnight

Ontwaak, verworpenen der aarde! Ontwaak en kom in opstand! Zie dan toch hoe de wereld in de fik staat, en dat jij nodig bent om haar te blussen. Trek de straten, de theaters, de pleinen en de foyers in en verwerp! Verwerp wat niet meer van deze tijd is, verwerp alles wat ons gevangen houd, verwerp alles wat de wereld niet mooier, maar juist grauwer maakt. Ook al is de schade miniem, verwerp alles wat niet mee maar tegen werkt!

Dit wordt geen betoog voor het anarchisme, maar voor opstand. Voor mij betekend in opstand komen dat je een gang van zaken in een systeem die je verwerpelijk vind, verwerpt. In opstand komen kan vele vormen hebben; mensen kunnen hun stem verheffen om hun afkeur tegen het verwerpelijke uitspreken. Het nadeel van dat soort opstand is dat het voor de vertegenwoordigers van het systeem (en dus van het verwerpelijke) vaak vrij eenvoudig is om het naast zich neer te leggen. Een andere vorm van opstand, en mijn persoonlijke favoriet, is het ontwrichten van het verwerpelijke. In deze variant probeert de opstandige dat waartegen hij/zij in opstand komt zelf te verwerpen. Dit kan zijn door te staken, door te bezetten, of het kan een toneelstuk zijn waarin het verwerpelijke van het systeem voor een publiek invoelbaar wordt gemaakt.
Een paar kleine nuances: met de frase ‘iets verwerpelijks’ bedoel ik echt alles wat je zelf als verwerpelijk ziet. Hierbij hoeft niet perse om een duidelijk probleem, zoals bijvoorbeeld bootvluchtelingen, te gaan. Het kan bijvoorbeeld ook verwerpelijk zijn als we te ongenuanceerd spreken of denken over bepaalde kwesties.
Een andere nuance is dat voor mij de opstand ook helemaal niet hoeft te slagen. Een opstand kan veel meer effecten hebben dan enkel de omverwerping van een systeem. Zo kan het aanzwengelen van een gesprek ook een prima uitkomst zijn van een opstand.

Maar het belang van de daad van het in opstand komen is volgens mij gigantisch, zowel persoonlijk als maatschappelijk. En ik zou een korte-termijn en een lange-termijn effect uit willen lichten van wat er gebeurt als mensen niet meer in opstand komen en denken: dit is niet goed, maar het zal mijn tijd wel duren.

Een korte-termijn effect is dat als je niet opstaat tegen datgene wat je zou willen verwerpen, je daarmee impliciet dat verwerpelijke in het zadel helpt. Stel je bijvoorbeeld voor dat er in het theater flink zou worden bezuinigd met de zogenaamde kaasschaafmethode. Dat minister Bussemaker kunst wel heel belangrijk vind, maar dat ze vind dat alle groepen veel te decadent met hun subsidie omgaan. En daarom moeten alle groepen hun voorstellingen met 30 procent minder geld maken. Dus van alle budgeten, honoraria etc gaat 30 procent af. Dan is het resultaat, als het goed is, dat geen enkele groep nog een voorstelling kan maken, want niemand kan met 30 procent minder. En stel je nu voor dat een groep, laten we voor het gemak Toneelgroep Amsterdam zeggen, door pure gedrevenheid en wil om kunst te maken, dat schoorvoetend toch doet. Dat alle werknemers er uit pure passie voor het theater mee instemmen dat ze dan maar een extra baantje moeten nemen. In dit hypothetische geval is Toneelgroep Amsterdam dan de enige die niet in opstand komt (zoals alle andere groepen doen, doordat ze hun kunst niet meer maken omdat ze dat niet kunnen in het nieuwe systeem). Door niet in opstand te komen ondergraaft dit hypothetische Toneelgroep Amsterdam dus de onderlinge solidariteit tussen de groepen en maakt het daarmee mogelijk voor deze hypothetische Bussemaker om te zeggen: kijk maar naar Toneelgroep Amsterdam, het kan gewoon hoor!

Maar het lange-termijn effect is volgens mij nog veel desastreuzer: dat is dat je jezelf uit het gesprek laat duwen. Iedere keer dat je iets verwerpelijk vind maar het schoorvoetend toestaat, laat je je eigen betrokkenheid bij de dingen los. Je ziet de wereld verslechteren, maar kiest ervoor om het te laten gebeuren. Hierdoor laat je jezelf in de rol van lijdzaam slachtoffer van de wereld duwen.

Ik ben helemaal niet pessimistisch over dit onderwerp, volgens mij zijn wij jonge mensen uitstekend in staat om in opstand te komen en dat te blijven doen. Daarbij hebben wij ook nog eens het geluk dat we dagelijks met kunst werken en dat concepten als opstand ons nabij staan. Maar wat ik soms vrees te zien is dat mensen zoveel zien waartegen ze wel in opstand zouden willen komen, dat ze het niet meer doen. Dat mensen worden afgeschrikt door de eindeloosheid van het gevecht. Daarom deze wake-up-call, een oproep tot opstand. Schrijf een brief, bezet een gebouw, maak een kunstwerk.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *