Theatermaker

De Man

“Bezoeken van De Man geweldig goede keuze”

Marcel de Groen, theaterdocent

Als op een maandagavond ruim 60 jong volwassen betalende bezoekers naar het theater gaan, dan is er iets aan de hand en in beweging gekomen. Een collectief van jonge studenten theaterwetenschappen hebben een theatercollectief opgericht en samen een eerste voorstelling gemaakt: “De Man”. Ik neem aan geïmproviseerd, geschreven, gerepeteerd. Ze hebben een minimale subsidie ontvangen en met minimale middelen een voorstelling gemaakt en spelen deze op eigen risico in het Polanentheater.

De Man gaat over drie mooie, jonge vrouwen die elkaar gevangen houden in een verlies; het verlies van “de man”. Het verlies betekent dat ze geen uitzicht meer hebben op een zinvol nieuw bestaan en dat ze maniakale pogingen doen om het verleden te laten herleven. De drie vrouwen besluiten ’s avonds uit te gaan, een man te versieren, deze mee naar huis te nemen. Alle rituelen uit het verleden moeten dwangmatig worden herhaald: de seks met de drie vrouwen, ‘s ochtends de boterham, dan het kopje koffie en de man wordt een gevangene van de waanfantasieën van de vrouwen. Z’n poging om te ontsnappen uit de beklemmende atmosfeer luidt het einde – en een nieuw begin in.

De vrouwen vertegenwoordigen ieder een deel van het geheel, je kan denken één persoon, waarbij me een gevoel van treurigheid overvalt. Dit gevoel wordt versterkt door de ijle toon van een geneuried lied, dat als een rode draad door de mise-en-scène heen is geweven. Het is onduidelijk waar de toon vandaan komt waardoor het fragiele en kwetsbare karakter van de vrouwen, ondanks veel uiterlijk vertoon en heftige emoties en gevoelens, benadrukt wordt. Het is voor het publiek een houvast bij de soms wat onduidelijke emoties vooral in het begin van de voorstelling.

Het is een vraag of “de man” er wel echt is geweest en of het gezamenlijke verleden niet alleen in de fantasie van de vrouwen plaats heeft, waardoor de voorstelling soms nog treuriger stemt. Hoe zijn deze jonge vrouwen, uiterlijk knap, verbaal begaafd, in deze positie terecht gekomen? En wie is “de man” eigenlijk? Hoe kan een man zo het leven van vrouwen bepalen dat er geen uitzicht lijkt te zijn op verandering? Staat “de man” misschien symbool voor het stoere, eendimensionale gedrag van onze huidige politieke en intellectuele elite, die in mediagenieke oneliners met schijnoplossingen komen voor de diepgaande verdeeldheid in onze maatschappij? En kunnen de vrouwen alleen maar via seks, emoties en ongrijpbaarheid de aandacht op zich vestigen? Is de gerichtheid van de vrouwen op “De Man” een metafoor voor het gebrek aan aandacht voor de vrouwelijkheid in onze maatschappij: een gebrek aan begrip, empathie en de wens om te verbinden? En wat is de positie van deze nieuwe generatie theaterwetenschappers hier in? Waarom komen juist zij met dit verhaal? Is dat omdat ze voelen hoe hun kansen op een bijdrage aan deze maatschappij worden gemarginaliseerd door kille bezuinigingen? Of voelen ze aan dat het niet past bij de op media aandacht beluste beslissers, die net als De Man niet aanwezig zijn, om te luisteren naar de zachte vrouwelijke verhalen, vol kwetsbaarheid en tederheid? En zijn de pogingen van de drie vrouwen een schreeuw om aandacht of is de associatie met de drie wraakgodinnen die ze bij me oproepen dan ook meer dan een toevallige verwijzing? Al deze gedachten en associaties gaan door me heen als ik deze jonge groep aan het werk zie.

Op sommige momenten heeft de voorstelling last van een mystieke en enigszins onduidelijk toon, die onder andere veroorzaakt wordt door de zwaar aangezette emoties waarvan het ontstaan en de oorsprong voor het publiek niet te volgen zijn. De speelsters krijgen het ook niet altijd gemakkelijk gemaakt en moeten snel vorm geven aan die wisselingen van gevoelens en emoties. Mogelijk is een ‘over analyse’ van het gegeven daaraan debet. Winst is er te halen door tijdens de repetities goed te blijven kijken naar wat zichtbaar wordt en daarbij niet alleen het verstand, maar ook de gevoelens van de regie / dramaturgie de ruimte te geven in het maken van keuzes. Maar het gegeven dat dit een voorstelling van aankomend wetenschappers is mag vorm krijgen in de eindvorm van mij. Dat liever dan een misplaatst gevoel van theater imitatie.

Tijdens de voorstelling schrijven de drie vrouwen ieder een korte brief als een dagboek fragment. Deze vondst geeft het publiek de kans om zich aan de vrouwen te verbinden. Mijn gevoelens van identificatie gaan vooral uit naar de vrouw die het sterkst probeert de vicieuze cirkel te doorbreken. Met name haar brief geeft me aanknopingspunten voor die identificatie.

In het tweede deel van de voorstelling lijkt alles beter op zijn plek te vallen. De seks met de veroverde man wordt op een prachtige subtiele en kwetsbare manier vorm gegeven, waarin het kinderlijke en volwassene op bijzondere wijze wordt gecombineerd. Een ontroerend en tegelijkertijd ook schokkend beeld. De ochtend aan de ontbijttafel is schrijnend en bijna hilarisch. De herhaling aan het einde laat het begin op zijn plek vallen. De regie heeft mooi werk gedaan, maar kan zich nog ontwikkelen in beheersing, opbouw, ritme en balans. Het decor krijgt met name vorm in een helder lichtplan, waarin ook de herhaling en eindeloosheid mooi wordt vorm gegeven.

Voor mij heeft theater alleen maar functie als ik kan voelen en denken tegelijkertijd. Als ik me kan verbinden en identificeren met de personages, maar als ze me ook aan het denken zetten. Daarom was het bezoeken van De Man een geweldig goede keuze, die me dieper raakte dan menig professionele voorstelling. Ik denk dat er daarom meer dan 60 bezoekers in het verwende Amsterdam naar een voorstelling van weer een nieuw theatercollectief kwam kijken. De mare van het werk van deze jonge aankomende wetenschappers moet hen vooruitgesneld zijn en ieder wil zien wat hij of zij ervan vindt. En als ik de voorstelling zie als een manier om vorm te geven aan de noodzaak om kunst en wetenschap hand in hand te laten gaan, dan ben ik blij dat ik na een drukke werkdag ’s avonds op stap ben gegaan en heb ik veel stof om over na te denken.

Marcel de Groen
8 mei 2012

Concept, tekst en regie:

Luc de Groen

Spel:

Rohani de Pont

Iris Rodenburg

Judith van den Velde

Gastrol:

Taam Maas

Dramaturgie:

Sophie van Os

Lichtontwerp en techniek:

Sanne Rosbag

Publiciteit:

Rohani de Pont

Productie:

Rohani de Pont