Theatermaker

Het Fort

“Haar Fort is een plek waar niets kan gebeuren”

Marcel de Groen, theaterdocent

Het wordt een gewoonte; kijken naar de voorstelling van een jonge groep theaterwetenschappers en daarover dan een recensie schrijven. Jonge, ambitieuze mensen die een verhaal te vertellen hebben, hoe moeilijk het soms ook is om de essentie van dat verhaal te pakken te krijgen en hoe moeilijk het ook is om daarvan dan theater te maken. Het Fort, door theatergroep Het Volgende Station.

Het Fort gaat over een jonge vrouw, Madelon, die terugkeert naar de meest veilige plek die ze kent: het Fort. Het Fort is haar bouwsel aan de rand van de wereld. Op toneel zien we een van bedmatrassen gebouwde vesting, die refereert aan de met bankkussens gebouwde huisjes waar kinderen het grote mensenleven naspelen. De jonge vrouw is gekleed in een lange nachtpon, die haar uitstraling iets ouderwets geeft. Het is een meisje in de kleding van een volwassen vrouw. Ze neemt ons met kinderlijk enthousiasme mee in haar herinneringen: hoe ze als kind een fort bouwde op de rand van de wereld. Het was haar opdracht om de wereld te verdedigen tegen aanvallen van gevaar. Almachtsgevoelens om haar angsten te onderdruk. Haar Fort is een plek waar niets kan gebeuren. Een plek waar je in kruipt met een deken over je hoofd als in je fantasie of angstdromen de inbrekers het huis zijn binnengekomen. Een plek waar je gaat zitten als het oorlog is en de bommen in de buurt enorme knallen geven en kraters slaan. Een plek waar je gaat zitten als een aardbeving losbarst en de muren instorten.

Dan ineens gaat het over haar kinderen en verschijnt er een tweede vrouw, ook in een lange nachtjapon. In het samenspel tussen de twee vrouwen ontwikkelen de emoties zich in een lange lijn tot wanhoop. Een geheim wordt onthuld.

Dat Madelon niet helemaal spoort is duidelijk. Alles vindt ze bedreigend of wordt gekwalificeerd als slecht. Om zichzelf en haar kinderen daartegen te beschermen sluit ze zich af, voedt ze de kinderen op zonder ze woorden te leren en mag er voor haar en de kinderen geen buitenwereld bestaan. Associaties met Jozef F. Die zijn dochter 24 jaar in een kelder ergens in Oostenrijk opgesloten hield en zeven kinderen bij haar verwekte dringen zich op. Maar Madelon lijkt niet de persoon die, in al haar krankzinnigheid, stabiel krankzinnig kan om zo lang zo dwingend te zijn. Daarvoor is ze gewoon te aardig of is dat juist de valkuil van onze vooronderstellingen over aardige mensen?

De tweede vrouw, het alter ego, noemt Madelon de hele tijd Medea. Maar waar Medea een wraakzuchtige of wanhopige moeder is die haar kinderen offert om haar man te raken, blijkt Madelon vooral aardig, lief en met zichzelf en haar angsten bezig. Hoe het dan zo uit de hand heeft kunnen lopen dat ze haar kinderen vermoorde lijkt onbegrijpelijk en onlogisch. En vooral de vraag waarom ze het heeft gedaan dringt zich op. Als duidelijk wordt hoe ze het gedaan ontstaat er een vreemde spanning: hoe kan zo’n jonge vrouw al twee kinderen van 16 jaar hebben? Hoe kan zo’n fragiele vrouw twee kinderen met alleen haar handen vermoorden? Madelon lijkt vooral zichzelf te hebben met haar angsten en wraakgevoelens. Is het een groot geënsceneerd verhaal om aandacht te trekken?

De directe verwijzingen naar Medea worden gecombineerd met onuitgesproken verwijzingen naar Who is afraid of Virginia Wolf van Edward Albee. Een van de meest dramatische scènes in dit stuk is het moment waarop het (schijn)kind van de twee hoofdrolspelers, George en Martha, dood wordt verklaard door George, als daad van ultieme wraakzucht of als daad om de realiteit van hun relatie en leven nu echt onder ogen te zien. De vraag is of dit ook voor Madelon geldt? Haar Fort, de enige veilige plek op aarde, lijkt ineens op een isolatiecel van een psychiatrische klinkiek. Het toneelbeeld biedt ruimte aan al die verschillende perspectieven en dat is heerlijk. Hoe simpel maar effectief kan het zijn.

De tekst van Luc de Groen is prachtig en rijk alhoewel de tekst op het einde enigszins de neiging heeft om teveel te gaan uitleggen en dat is jammer, want dat doet afbreuk aan de beklemmende sfeer door een mix van dagelijks en theatraal taalgebruik. De tekst biedt verschillende perspectieven op de situatie: een kinderlijke, afgunstige en ook wraakzuchtig perspectief als gevolg van angst voor ’t leven.

De voorstelling heeft een prachtig, lichtvoetig begin, maar na een tijdje is de ontwikkeling te voorspelbaar en wordt er te weinig variatie zichtbaar in de gevoelens en emoties van de personages. De intensiteit, die in het begin zo prettig is, gaat na verloop van tijd wat tegenwerken en krijgt last van teveel sentiment en het lijkt alsof er meer diepte gezocht wordt dan nodig is en dat is jammer en eigenlijk niet nodig. De twee jonge vrouwen spelen vol overgave en zijn met name in hun naturelle spel geloofwaardig en ontroerend. In de nuances, variaties of gevaarlijke wendingen kunnen de spelers nog groeien, waarvoor het spelen van meerdere voorstelling ongetwijfeld behulpzaam zal zijn.

Het volgende station heeft een prima prestatie geleverd en zijn duidelijk op weg naar nieuwe aankomstplekken van theatrale inzichten.

Marcel de Groen
14 februari 2013

Concept, tekst en regie:

Luc de Groen

Spel:

Rohani de Pont

Annet de Ruiter

Gastrol:

Joris van Lienen

Dramaturgie:

Sophie van Os

Fotografie, decor, lichtontwerp en techniek:

Sanne Rosbag

Publiciteit:

Afra van der Markt

Productie:

Rohani de Pont